Quantcast

Hiểu về đèn đóm

Có ai đã từng thắc mắc về sự học chông gai của các vị trạng nước Nam thời xưa không. Sau đây là bài trích lược từ bài quảng cáo rất sáng tạo của trang favorlamp.com.
Lưu ý: Bài viết được đặt dưới lăng kính của sự hài hước, nhưng không hề khiếm nhã hay xúc phạm tiền nhân, nên hãy đọc trong tâm thế bình lặng, thoải mái nhé.
Giai thoại về chiếc đèn đom đóm và đôi mắt kém của Mạc Đĩnh Chi.

Hiểu về Đèn Đóm :  Lịch sử

Tương truyền rằng, Mạc Trạng nguyên từ thuở bé gia cảnh nhà cửa rất nghèo nhưng lại có tính hiếu học. Hàng đêm không có tiền để mua dầu thắp sáng để học liền bắt đom đóm rồi đem bỏ vào vỏ trứng để lấy ánh sáng đọc sách.
Tuy nhiên cũng vì việc mài kinh sử sách trong ánh đèn đom đóm mà sau này cụ Mạc có mắc phải một sai lầm, trong Đại Việt sử ký toàn thư có ghi như sau:
“Đĩnh Chi đi sứ nhà Nguyên. Một hôm, viên tể tướng mời ông vào phủ. Trong phủ có treo bức trướng mỏng thêu hình con chim sẻ đậu cành trúc. Đĩnh Chi vờ làm như mình nhầm tưởng là chim sẻ thật rồi chạy đến bắt. Người Nguyên thấy vậy cười ồ, cho là người phương xa quê mùa. Bất thình lình, Mạc Đĩnh Chi kéo bức trướng xuống xé đi. Mọi người lấy làm lạ, hỏi tại sao, Đĩnh Chi đáp rằng: Tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ chứ chưa hề thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay bức trướng của tể tướng lại có hình chim sẻ đậu cành trúc. Trúc là biểu tượng của bậc quân tử, chim sẻ là biểu tượng của kẻ tiểu nhân, Tiểu tướng làm như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo đạo tiểu nhân sẽ mạnh, đạo của quân tử sẽ suy, tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân vậy. Mọi người nghe vậy đều phục tài ông”.
Đoạn này mình đoán là cụ Mạc mắt đã rất kém. Thời bây giờ bảo vồ nhầm cái ảnh thì sẽ hợp lý vì giờ ảnh trông còn thật hơn đời, chứ vào những năm thế kỷ 13, có con chim vẽ mà giống thật thì nghe sẽ vô lý lắm.
Xét trên bề mặt phương diện khoa học, mắt cụ Mạc kém là có lý do. Có lẽ, nó nằm ở cái đèn đom đóm DIY (Do it yourself) mà cụ tự chế. Cụ thể có 2 yếu tố:
  • Thứ nhất, độ sáng của 1 con đom đóm khoảng 0.0314 lumens. Với đèn sợi đốt như thế kỷ 19 mà Ê đi sơn dùng thì mỗi W đem lại độ sáng 15lm. Như vậy để có độ sáng như bóng đèn sợi đốt 60W sẽ cần là (60 x 15 )/ 0.0314 = 28,662 con đom đóm. Những năm tăm tối của thế kỷ 13, cứ cho đom đóm bu đầy trong bụi, cụ vợt phát được trăm con và có thể kiếm được cả nghìn con đom đóm nhét vô vỏ trứng đà điểu thì mọi người cũng có thể hình dung là nó cũng chỉ bằng một cái đèn sợi đốt với công suất 2W. Rất lờ mờ kiểu… đèn mờ.
  • Thứ hai, ai cũng thấy về mặt sinh học thì con đom đóm lập lòe. Về việc lập lòe, do ánh sáng không đồng nhất thành một dải mà thay đổi theo tần suất lập lòe của đom đóm (tương tự như đèn huỳnh quang). Do đó, cái đèn học của cụ sẽ có tần suất nhấp nháy khá lớn.
Với một cây đèn học vừa nhấp nháy, lại có ánh sáng yếu thì việc cụ Mạc mắt không tinh rõ ràng có thủ phạm. Và không tinh ở mức độ nào thì chỉ riêng việc cụ bắt nhầm con chim vẽ treo trên tường cũng có thể biết là cụ cận ở mức độ nào rồi. Thế nên chọn một cây đèn tốt khó lắm, nhưng phải thông cảm vì ở thời cụ thì cũng không có lựa chọn nào khác…
Một số ý kiến khác lại cho rằng ” Nhưng đom đóm  mà bài viết trên nói chỉ là nói là đom đóm đực. Còn 1 loại đom đóm khác gọi là đom đóm cái. Nó ko lập lòe như đom đóm đực. Nó nhỏ và như con sâu đất vậy. Ngày xưa, những đứa trẻ hay bắt thả nó vào lọ bixilin. Nhặt được khoảng hai ba chục con là cũng khá sáng. Nói về độ sáng thì vẫn soi được thấy chữ. Thời nay, đom đóm càng lúc càng ít. Chủ yếu là do thuốc sâu nhiều nên bọn nó chết sạch. Chứ nếu so thế kỉ 13 thì nói thật là nhiều như sao trên trời.
Một số từ khóa hiểu về đèn đóm tìm kiếm liên quan :

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *